Кугу Ачамланде сар жапыште «Пиалан илыш» («Счастливая жизнь») альманах «Родина верч» («За Родину») лӱмым налеш. Савыкталтше произведений-влак авторжо дене пырля тул вӱд вошт эртеныт. Сылнымут мурызо-влак неле жапыште патыр салтак лийыныт. Родина-авам лӱддымын араленыт. В.Рожкин «Шӱмбел поэт йолташ-влаклан» почеламутыштыжо, чолгалык кумылым рашемден, тыге возен:
Мемнан чылан ик шӱм, ик ой,
Кеч-кӧ мемнан специалист:
Ефруш – разведчик, боевой,
Чалай Васлий – уста связист.
Миклай воза: «Мый – пулеметчик,
Лӱдде атакышке пурем!»
…А мый, артиллерист-наводчик,
Прямой наводка ден кырем!
Элна нимо деч шергакан,
Пеш раш ме тидым палена.
Садланак ме лӱдде чылан
Элна верч оҥ ден шогена.
Поэт-влак тушманым сеҥаш кумылаҥдыше, чон алым ешарен шогышо виян мутлам муаш тыршеныт. Миклай Казаков «Йоратыме поэзий йолташем» почеламутыштыжо возен:
Лишемже манын сеҥымаш мемнан дек,
Эше волгалтше илыш верч тыршен,
Тый ончык ӱж, атакышке наҥгае,
Йӧратыме поэзий йолташем!
Тулан сар жапысе прозышто гын тӱҥ шотышто очерк ден ойлымаш шочыныт. Нуным Дим.Орай, Никандр Лекайн да молат возеныт, шӱмбел элнан патыр салтакше-влакым тушман дене лӱддымый кредалмыштым сӱретленыт. Мутлан, Никандр Лекайнын «Изак-шӱжарак» ойлымашыштыже чолга летчик Максимов Григорий Ивановичым ончыктымо. Тыныс жапыште пагалыме туныктышо улмаш, сар жапыште тушман дене талын кучедалеш, элын патыр эргыже лиеш. «Пытартыш фашист марте» ойлымашын геройжо — уста снайпер Охотников Микале. Тыныс пагытыште сонарыш коштмыжо тудлан боевой пашаштыже чот полша. Разведчица Лиза, «Наступленийыште» ойлымашын героиняже, Сибирь мландеш шочын-кушкын, йӧратыме пашаж нерген шонен. Тудо неле годым шочмо элжым аралаш шогалеш.
Сар жапысе прозышто мемнан элысе тӱрлӧ калыкын эргышт дене ӱдырыштын шӱм-чон волгыдышт, патыр койышышт, ваш-ваш полшен шогымышт ончыкталтыныт. Лач тыгай шӱлышан Ким Васинын «Курган» ойлымашыже. Автор калык ойпого традицийым шотыш налын, чыным сӱретлыме годым романтический сылнымут чиямат кучылтын. Акрет годсо кӱкшака вер, шочмо элнан ик ужашыже, эрык верч кучедалмым ик гана веле огыл ужын. Кугу Отечественный сар жапыште тыште тӱрло калыкын кумло кум эргышт, тоштыеҥ ой гыч патыр семын, тушман ваштареш пеш виян кучедалыт. Дон эҥер серыште верланыше кӱкшака верым грузин Коберидзе, марий Иванов, украин мланде гыч Татьяна Нестеренко ден Иван Подкова арален кодат, чон куатыштым ончыктат.
Ким Васин шочмо калыкнан ожнысо илышыже, эрык верч кучедалмыже да патыр еҥ-влакын куатышт нерген возаш кумылаҥын. Тудо «Юкей Егоров» ойлымашым, «Вӱтла лӱшка» повестьым альманахеш савыкта. Самырык прозаик сылнымутшым вияҥдаш туҥалеш.
Пьесе-влак кокла гыч Сергей Николаевын «Шинелян ӱдыр», «Элнет серыште» драмыже-влак ӱшан кумылым вияҥдаш полшеныт. Николай Арбанын «Янлык Пасет» драмыже пӱсо конфликт, негызеш чоҥалтын. «Янлык Пасет» драме Николай Арбанын сылнымут пашаштыже сай тӱҥалтыш лийын. Варажым тудым Москвасе «Искусство» мамме савыктышат руш йылме дене луктын.
«Родина верч» альманах шымлыме пашаланат верым ойырен. Ахмет Асылбаевын «Отечественный война жапысе марий литература», «Отечественный сар жапыште марий драматургий» кок статьяже кӱлешан, ятыр тӱткӧ эскерымаш дене шыҥдаралтын.
1946 ий гыч альманах «Марий альманах» («Марийский альманах») лӱмым налын да ончыкылык историйжым шуен.
Кучылтмо литератур:
Иванов И.С. «Ончыко» журнал – марий сылнымутын вӱршерже / Ончыко.– 2006.– №7.– С. 6-16.
Зайниев Г.З. Время. Жизнь. Литература : посвящается 80-летию Союза писателей Республики Марий Эл : [7+] / Г.З.Зайниев. – Йошкар-Ола : [б. и.], 2014. – 308 с.
Материалым краеведений пӧлкан пашаеҥже А.В. Иванова ямдылен.
