Шергакан йолташ-влак, ме таче тендам «Йыдал пазар» лӱман модыш дене палдарена.
Тиде модыш посна кундемлаште тӱрлын лӱмдалтеш. Ик вере тудым «Карта паҥга» маныт, вес вере «Шургорем» малдалыт. Чийже – модыш ӱзгарлан мом кучылтмаште.
Модышын радамже тыгай. Телым, лумеш лакым ыштен, кандыран ик мучашыжым кылмыктен шындат. Кандыра тӱҥыш имне терысым (карта гыч лукмым) мече гай чумыртен, кылмыктен оптат. Южгунам 4-5 см кӱжгытан, 10-12 см кужытан пу пашкарым пӱчкеден оптат. Вӱдышӧ кандыран яра мучашыжым куча.
Модышын ямже – вӱдышылан логалде, кандыра туш гыч терыс мечым але пу пашкарым шукырак чумен лукташ. А кандыра оза тыгай чолгам йолжо дене чумалаш тырша. Кертеш гын, чумалме еҥ тудым вашталта.
Посна кундемлаште терыс мече але пу пашкар олмеш тошто йыдалым оптат. Сандене модышымат «Йыдал пазар» маныт. Йыдалым чумал лукташ тыршыме годым йыдал-влак тӱрлӧ велыш шаланен пытат, йырым-йыр пӧрдалыт: вет керем шупшмо оҥго гыч нуным йӧн дене лукташ орол мешая. Шекланен от шукто – тыйым чумал шукта.
Кунам чыла оптымо йыдал але паҥга керем оҥго деч ӧрдыжтӧ лиеш, модыш пытымылан шотлалтеш. Нуным ӧрдыжкӧ чумен пытарымешке, орол иктымат чумал ок керт гын, тудо ойыртемалтшаш. Калык йодмо почеш куштымо-мурымо мастарлыкшым ончыкта але почеламутым лудеш, иктаж-могай калык драме гыч сценкым модын ончыкта (мутлан, салтаклан кайымаш, сонарзе паша, иктаж-могай сомыл шуктымо радам да молат).
Модмо годым кандыра мучаш эре орол кидыште лиеш. Кандыра мучашым колтен, онго гыч куржтал ок керт. Модшо-влакым кид дене логалаш ок лий. Ик йыдал кодеш гынат, модыш пытымылан ок шотлалт.
Модса йолташда-влак дене, ешда дене пырля модса!
Вниманию читателей представляем список литературы по представленной теме из фонда Национальной библиотеки имени С. Г. Чавайна:
1. Китиков, А. Е. Марий калык модыш / А. Е. Китиков. – Йошкар-Ола, 1990. – 60 с.
2. Марий калык модыш-влак = [Марийские народные игры] / С. Д. Архипова ямдылен. – Йошкар-Ола, 2012. – 111 с.
3. Марий калык ойпого : хрестоматий / В. Т. Михайлов ямд. – Йошкар-Ола, 2011. – 358 с.
4. Марийские народные игры / составитель Архипова Светлана Дмитриевна. – Йошкар-Ола, 2020. – 119 с. : ил.
5. Михайлов, В. Т. Марий калык ойпого = [Устное народное творчество мари] : туныктымо пособий = [учебное пособие] / В. Т. Михайлов. – Йошкар-Ола, 2012. – 310 с.
6. Петухова А. Н. Детский фольклор народа мари / А. Н. Петухова. – Йошкар-Ола, 2004. – 288 с.
Материал подготовила Миниахметова Л. И., ведущий библиотекарь отдела социально-экономической литературы
